Kadından erkeğe dönüşüm ameliyatları, trans erkek bireylerin biyolojik cinsiyetlerini erkek kimliğine uyumlu hale getirmek amacıyla gerçekleştirilen cerrahi işlemler bütünüdür. Bu süreçte genital yapıların yeniden oluşturulması ve maskülen vücut hatlarının kazandırılması hedeflenir.
Mastektomi, yani meme dokusunun cerrahi olarak alınması, ilk uygulanan temel işlemlerden biridir. Bu operasyonla göğüs düzleştirilir, erkek tipi toraks görünümü sağlanır ve meme başı konumlandırması yapılır. Estetik ve psikolojik etkileri oldukça yüksektir.
Histerektomi (rahim) ve ooforektomi (yumurtalık) operasyonları ile iç genital organlar çıkarılır. Bu adım, hormonal denge ve yasal cinsiyet tanımlaması açısından önemlidir. Cerrahi sonrası testesteron tedavisi ile maskülen özelliklerin sürdürülmesi desteklenir.
Falloplasti ya da metoidioplasti ile penis oluşturma işlemleri uygulanabilir. Falloplasti, vücudun farklı bölgelerinden doku transferi ile penis yapılmasını içerirken; metoidioplasti, hormonla büyüyen klitorisin uzatılmasıyla gerçekleştirilir. Her iki yöntem de idrar yapma ve cinsel işlev açısından planlanır.
|
Bilmeniz Gerekenler |
Bilgi |
|
Tanım |
Kadından erkeğe dönüşüm ameliyatları (FtM cinsiyet uyum cerrahisi), trans erkek bireylerin biyolojik kadın cinsiyet özelliklerinin, erkek anatomisine cerrahi olarak dönüştürülmesini sağlayan işlemler bütünüdür. |
|
Amacı |
Erkek cinsiyet kimliğiyle uyumlu dış genital, göğüs ve vücut görünümünü oluşturmak; psikolojik ve sosyal uyumu sağlamak; cinsiyet disforisini ortadan kaldırmak. |
|
Ana Cerrahi Uygulamalar |
Mastektomi (göğüs cerrahisi): Meme dokusunun çıkarılması ve erkek tipi göğüs görünümünün sağlanması.Histerektomi + Ooforektomi: Rahim ve yumurtalıkların alınması.Genital cerrahiler:- Metoidioplasti: Testosteronla büyüyen klitorisin penise dönüştürülmesi.- Falloplasti: Kol veya uyluktan alınan doku ile penis oluşturulması.- Skrotoplasti: Testis torbası oluşturulması ve testis protezleri yerleştirilmesi.- Üretra uzatımı: Ayakta idrar yapma fonksiyonunun kazandırılması. |
|
Ek Cerrahi Uygulamalar |
Vücut konturlama (yağ alma, karın düzleştirme), yüz maskülinizasyon cerrahileri (gerekiyorsa), ses kalınlaştırıcı müdahaleler. |
|
Anestezi Türü |
Tüm büyük cerrahiler genel anestezi altında gerçekleştirilir. |
|
Operasyon Süresi |
Mastektomi: 1–2 saatHisterektomi/ooforektomi: 2–3 saatMetoidioplasti: 3–5 saatFalloplasti: 6–10 saat veya daha uzun (çok aşamalı olabilir). |
|
İyileşme Süreci |
Mastektomi sonrası iyileşme 2–3 hafta, genital cerrahilerde 6–12 hafta sürer. Falloplasti sonrası iyileşme aylar alabilir ve birkaç aşamalı revizyon gerekebilir. |
|
Risk ve Komplikasyonlar |
Kanama, enfeksiyon, his kaybı, fistül, üretra darlığı, greft yerinde doku kaybı, skar oluşumu, implant sorunları, düzeltici cerrahi ihtiyacı. |
|
Kalıcılık Süresi |
Cerrahi işlemlerin etkisi kalıcıdır. Ancak bazı işlemler (özellikle falloplasti) birden fazla cerrahi aşama ve zaman içinde revizyon gerektirebilir. |
|
Uygunluk Kriterleri |
Cinsiyet disforisi tanısı almış, hormon tedavisini başlatmış, en az 1 yıl sosyal geçiş süreci yaşamış, 18 yaşını doldurmuş, multidisipliner kurul onayı almış bireyler. |
|
Öncesi Hazırlık |
Psikiyatri raporları (2 uzman onayı), endokrinoloji değerlendirmesi, hormon tedavi geçmişi, genel sağlık durumu tetkikleri (kan testleri, akciğer grafisi, EKG), yasal onay ve bilgilendirilmiş onam formları. |
|
Sonrası Bakım |
Yara ve dikiş bakımı, dren takibi (gerekirse), pansumanlar, fiziksel kısıtlamalar, idrar yolunun kontrolü, skrotal implant sonrası destek giysileri, psikolojik ve hormonal izlem. |
|
Alternatif Uygulamalar |
Hormon tedavisi (testosteron) ile maskülen görünüm; cerrahisiz geçiş (kıyafet, kimlik, ses eğitimi); genital cerrahiyi tercih etmeyen bireylerde sadece üst cerrahi uygulanabilir. |
|
Değerlendirme Süreci |
Fiziksel uygunluk, sosyal geçiş süreci, psikolojik hazırlık, hormon tedavisine yanıt, bireysel tercih ve hedefler doğrultusunda multidisipliner ekip tarafından kişiye özel cerrahi planlama yapılır. |
Prof. Dr. Serdar Nasır
Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi, El Cerrahisi Uzmanı
Tıp eğitimini Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 1996’da, uzmanlık eğitimini 1996-2002 arasında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı’nda tamamladı.
2002-2009 yılları arasında Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı’nda çalıştı.
2009 yılından itibaren Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı’nda çalışmaktadır. 2011 yılında Doçent ünvanını aldı. 2019 yılında Profesör olan Dr. Nasır halen bu kadroda öğretim üyesi olarak çalışmaktadır.
Devamını GörüntüleBizim yaptığımız cerrahi prosedür çerçevesinde ilk olarak kişinin memeleri ve iç genital organları ilk ameliyat sırasında alınır. Memelerini alırken biz uyguladığımız teknik 3 şekilde olmaktadır. Hastanın memesi küçük volümde ise sadece meme başı çevresinden tüm memeyi çıkardığımızdan hastanın göğüs bölgesinde ameliyat izleri kalmamakta meme başı çevresindeki izde koyu renkli dokunun içinde belli olmamaktadır. Orta büyüklükte meme dokusuna sahip hastalarda ise meme başının yanından koltuk altına tek kesi veya buna eklenen ikinci kesi ki o da meme başından başlayıp vücut orta hatta olan kesi eklenerek meme dokusu çıkartılır. Memesi büyük olan hastalarda ise meme başı alınır ve tüm meme göğüs kafesinde yatay bir kesiden tüm meme çıkartılır. Uygun bir lokalizasyona meme başları yerleştirilir. Kadın Doğum uzmanları aynı seansta hastanın rahmini, yumurtalıklarını ve yumurtalık kanallarını almakta ayrıca vajen çıkartılmaktadır. Burada önemli olan vajenin tüme yakının çıkartılmasıdır ki buda deneyimli bir kadın doğum cerrahisine ihtiyaç duymaktadır.
Yaklaşık olarak 6-8 ay sonra ikinci ameliyat için kişi hazır olacaktır. Bu ameliyatta skrotum ve penis rekonstrüksüyonu kişiye yapılır. Skrotum kişinin dış genital organınım büyük, küçük dudaklar ve klitoris üzerindeki pubik bölge kullanılır. Bu şekilde skrotumun cilt rengi normal rengine yakın olmaktadır. Ayrıca bu yağlı ve kalın bölge dokusu kullanarak testis protezlerine gerek kalmadan skrotum rekonstrüksiyonu yapılmış olunur. Penis rekonstrüksiyonu için birçok teknik olmasına rağmen biz kolun ön ve yan cilt yüzlerinin kullanıldığı ‘radiyal ön kol flebi’ fibular ve kaval kemiği ve bacak dış yüzeyini kaplayan cildi içeren ‘fibular kemik-cilt flebi’ kullanıyoruz. Bu ameliyatlarda mikrocerrahi teknikleri kullanılmak zorundadır. Mikrocerrahi mikroskop veya özel ileri derece büyütme sağlayan gözlükler altında yapılan işlemlerdir. Bu cerrahilerde anlattığım bölgelerden hazırlanan penis damarları ile birlikte alınarak yeni yapılmış skrotumun üst kısmına yerleştirilir ve dokunun dolaşımı o bölgede hazırlanmış damarlarla yeni penis dokusunun damarlarının mikroskop altında birleştirilmesi ile sağlanır. Eğer fibular kemik ve derisi kullanılarak penis rekonstrüksüyonu sağlanmışsa sertlik bu kemikle sağlanacağından ikinci bir ameliyata ihtiyaç duyulmamaktadır. Ancak radiyal önkol flebi kullanılırsa penise sertlik sağlamak için daha sonra şişirilebilir veya kırılabilir penis protezleri kullanılmalıdır. Benim düşünceme göre her iki tekniğin birbirine göre üstünlükleri ve dezavantajları vardır. Doğru olan hasta ve cerrah karşılıklı görüşerek hangi ameliyatı tercih edeceğine karar vermesidir.
Ancak bir kişisel görüş olarak ve hastalarımdan aldığım geri bildirimlerde fibular kemik zamanla penis içinde eriyebilmektedir. Ayrıca bazı hastalarda geç dönemde de olsa bu kemikte kalıcı kemik enfeksiyonu dediğimiz osteomyelit olabilmektedir. Bu nedenle bazı hastalarımda bu kemiği çıkarmak zorunda kaldığımı söylemek zorundayım. Radyal ön kol flebinde ise hastalarımın bir kısmı kol bölgesindeki izlerden rahatsız olmaktadırlar.
Koltuk Altından Cilt Dokusu İle Penis Rekonstrüksiyonu
Cinsiyet değişimi için başvuran hastalarım veya daha önce ameliyat ettiğim hastalarımın bir kısmından kollarında iz istemediklerini veya ameliyat olmuş ise bu izlerden rahatsız olduklarını tarafıma bildirmeleri üzerine ne yapabilirim diye düşünmeye başladım. Yıllar önce uygulanmış ve şu anda da sadece dünyada bir iki cerrah tarafından uygulanan metodu düşünmeye başladım.
Bu metodda penis rekonstrüksiyonu için gerekli dokuyu koltuk altı ve sırt bölgesinden almaya başladım. Bu metodla aldığım yerde sadece ince bir dikiş izi kalmakta ve buda kollar hastanın yanında iken dışarıdan fark edilmemektedir. Bazen eğer geniş doku kullanacaksam o zaman dokuyu aldığım yerdeki eksikliği kapatmak için deri yaması kullanıyorum. Bu bir miktar daha görünür bir yara izi yarattığından penis protezi yerleştirilmesi sırasında bu deri yamasını da çıkarıp bu bölgeyi de yine ince bir çizgi şeklinde kapatmaktayım.
Sıkça Sorulan Sorular
Süreç, psikiyatrik değerlendirme ve cinsiyet disforisi tanısı ile başlar. Ardından testosteron tedavisiyle fiziksel değişim süreci başlatılır ve bireyin erkek cinsiyet rolüyle sosyal yaşama uyumu desteklenir.
Meme dokusunun alınması (mastektomi), rahim ve yumurtalıkların çıkarılması (histerektomi, ooforektomi) ve penis oluşturulması için falloplasti veya metoidioplasti temel cerrahi işlemlerdir.
Meme dokusu tamamen çıkarılarak erkek tipi göğüs konturu oluşturulur. Cerrahi tekniklere bağlı olarak izler meme alt çizgisi boyunca kalır; zamanla solar ancak tamamen yok olmaz.
Falloplasti, ön kol veya uyluk gibi bölgelerden alınan dokularla penis oluşturulması işlemidir. Doku mikrocerrahiyle damar ve sinirlere bağlanır, estetik ve fonksiyonel bir yapı hedeflenir.
Testosteron tedavisiyle büyüyen klitoris kullanılarak daha küçük boyutlu, doğal ereksiyon yeteneği olan bir penis oluşturulur. Uygun vakalarda idrar kanalı uzatılabilir.
Sakal çıkması, sesin kalınlaşması, kas kitlesinin artması, vücut kıllarında artış ve adet döngüsünün durması gibi maskülen değişimler görülür.
Metoidioplasti sonrası klitoral his büyük oranda korunur. Falloplasti sonrası cinsel ilişki mümkündür, ancak ereksiyon için penil protez gerekebilir.
Uzun süreli testosteron kullanımı rahim ve yumurtalıklarda kistik veya kanser öncüsü değişikliklere yol açabilir. Bu nedenle çoğu vakada alınmaları önerilir.
Mastektomi sonrası genellikle 2–3 haftada günlük yaşama dönülür. Falloplasti gibi kompleks işlemler sonrası tam iyileşme birkaç ay sürebilir.
Cinsiyet kimliği ile beden uyumu sağlandığında bireylerin özgüveni artar, sosyal hayata katılımı kolaylaşır ve psikolojik denge belirgin şekilde güçlenir.
