Bası Yarası (Dekübit) Onarımları

Bası yarası (dekübit ülseri) onarımları, uzun süreli yatış veya hareketsizlik sonucu cilt ve alttaki dokularda gelişen doku kayıplarının cerrahi ve destekleyici yöntemlerle tedavisini kapsar. Amaç, enfeksiyonu kontrol altına almak, doku iyileşmesini sağlamak ve tekrar oluşumu önlemektir.

Erken evre yaralarda basınç azaltıcı önlemler, yara bakımı ve beslenme desteği ile konservatif tedavi uygulanır. Gelişmiş evrelerde ise cerrahi müdahale gerekir. Ölü dokular temizlenir, enfekte alanlar arındırılır ve sağlıklı dokuya geçiş sağlanır.

Geniş doku kayıplarında flep cerrahisi kullanılarak sağlam ve kanlanan dokular yara alanına taşınır. Gluteal, lumbar veya kas flepleri ile bölgenin yeniden örtülmesi sağlanır. Bu teknik, iyileşme sürecini hızlandırır ve yara bölgesini basınca karşı daha dayanıklı hale getirir.

Tedavi sonrası, pozisyon değişiklikleri, özel yatak sistemleri ve cilt bakımı gibi önleyici stratejiler uygulanmalıdır. Beslenme takviyesi ve multidisipliner takip, onarımın başarısını artırır. Uygun planlama ile kalıcı iyileşme ve yaşam kalitesinde artış sağlanabilir.

Bilmeniz Gerekenler	Bilgi
Tanım	Bası yarası (dekübit ülseri), uzun süreli basınç nedeniyle cilt ve alt dokularda dolaşım bozulmasına bağlı olarak gelişen doku kaybıdır. Onarımı, ileri evrelerde cerrahi olarak yapılan doku kapama işlemlerini içerir.
Amacı	Açık yara alanını kapatmak, enfeksiyon riskini ortadan kaldırmak, doku bütünlüğünü ve fonksiyonu yeniden sağlamak, hastanın yaşam kalitesini artırmak.
Evreleme	Evre 1: Deride kızarıklıkEvre 2: Yüzeyel ülserEvre 3: Tüm deri kaybıEvre 4: Kemik, tendon, kas gibi derin yapıların açığa çıktığı tam kat doku kaybı.
Uygulama Alanları	Sakrum (kuyruk sokumu), kalça, topuk, sırt, diz arkası, ayak bileği gibi uzun süre baskıya maruz kalan bölgeler.
Cerrahi Yöntemler	Debridman (ölü dokunun temizlenmesi), negatif basınçlı yara tedavisi (VAC), deri grefti, lokal flepler, gluteal/latissimus dorsi flebi, serbest doku transferi.
Anestezi Türü	Yaranın derinliğine ve onarım tipine göre lokal ya da genel anestezi kullanılır.
Operasyon Süresi	Onarım türüne göre değişir; basit greftleme 1–2 saat, flep cerrahileri 3–6 saat sürebilir.
İyileşme Süreci	Yaranın derinliğine bağlı olarak 2–8 hafta sürebilir. Yatak istirahati ve basıdan korunma bu süreçte kritik öneme sahiptir.
Risk ve Komplikasyonlar	Yaranın tekrarlaması, enfeksiyon, flep kaybı, doku nekrozu, yara açılması, skar oluşumu, uzun süreli bakım gereksinimi.
Kalıcılık Süresi	Başarılı cerrahi sonrası sonuç kalıcıdır; ancak risk faktörleri devam ederse bası yarası yeniden oluşabilir.
Uygunluk Kriterleri	Uzun süre yatmak zorunda olan, nörolojik hastalıkları olan, hareket kısıtlılığı yaşayan, yeterli beslenemeyen ve genel sağlık durumu cerrahiye uygun bireyler.
Öncesi Hazırlık	Yaralı bölgenin derinlik ve enfeksiyon yönünden değerlendirilmesi, kan testleri, beslenme analizi, enfeksiyon kontrolü, görüntüleme (gerekirse), multidisipliner planlama.
Sonrası Bakım	Pozisyon değişiklikleri, özel yatak/kilitli minder kullanımı, yara hijyeni, enfeksiyon takibi, beslenme desteği, fizik tedavi ve hemşirelik bakımı.
Alternatif Uygulamalar	Yüzeyel evrelerde topikal kremler, bariyer ürünleri, hidrojel/plaka tedavileri, medikal bal (manuka), otolog PRP uygulamaları; ileri evrelerde yetersiz kalır.
Değerlendirme Süreci	Yaranın evresi, doku kaybının boyutu, enfeksiyon varlığı, beslenme durumu ve eşlik eden hastalıklar dikkate alınarak kişiye özel cerrahi veya konservatif onarım planı yapılır.

Prof. Dr. Serdar Nasır
Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi, El Cerrahisi Uzmanı

Tıp eğitimini Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde 1996’da, uzmanlık eğitimini 1996-2002 arasında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı’nda tamamladı.

2002-2009 yılları arasında Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı’nda çalıştı.

2009 yılından itibaren Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı’nda çalışmaktadır. 2011 yılında Doçent ünvanını aldı. 2019 yılında Profesör olan Dr. Nasır halen bu kadroda öğretim üyesi olarak çalışmaktadır.

Devamını Görüntüle

Yazı İçeriği

Sıkça Sorulan Sorular

Bası yarası nedir ve neden oluşur?

Bası yarası, uzun süreli basınç nedeniyle cilt ve alttaki dokuların kanlanmasının bozulması sonucu oluşur. Özellikle yatağa bağımlı, hareket kabiliyeti kısıtlı hastalarda daha sık görülür.

Bası yaraları en sık hangi bölgelerde oluşur?

Sakrum (kuyruk sokumu), kalça, topuk, sırt ve dirsek gibi kemik çıkıntılarının üzerindeki bölgelerde daha sık ortaya çıkar. Uzun süreli oturma veya yatma bu alanlarda riski artırır.

Bası yaraları kaç evrede sınıflandırılır?

Bası yaraları 1’den 4’e kadar evrelendirilir. Hafif kızarıklıkla başlayan süreç, deri ve kasların tamamen harap olduğu, kemiklerin açığa çıktığı ileri evrelere kadar ilerleyebilir.

İleri evre bası yaralarında cerrahi onarım gerekli midir?

Evet, 3. ve 4. evre bası yaralarında cerrahi tedavi zorunlu hale gelir. Ölü dokular temizlenir (debridman) ve yaranın kapatılması için cilt grefti veya flep cerrahisi uygulanır.

Flep yöntemiyle bası yarası nasıl kapatılır?

Sağlam ve iyi kanlanan bir doku parçası, yaralı alana kaydırılır veya nakledilir. Bu yöntem hem yaranın kapanmasını sağlar hem de bölgeyi yeniden basınca dayanıklı hale getirir.

Ameliyat sonrası tekrar bası yarası oluşur mu?

Uygun pozisyonlama, cilt bakımı ve basınç azaltıcı önlemler alınmazsa bası yarası tekrar edebilir. Cerrahinin başarısı, ameliyat sonrası bakımla doğrudan ilişkilidir.

Yara iyileşmesini hızlandırmak için nelere dikkat edilmelidir?

Yeterli protein ve kalori alımı, enfeksiyon ve şeker kontrolü, basınç azaltıcı yataklar, düzenli pozisyon değişimi ve doğru yara bakımı iyileşmeyi hızlandırır.

Bası yarası onarımı sonrası iz kalır mı?

İz oluşabilir ancak öncelik yaranın güvenli şekilde kapanması ve tekrar etmemesidir. Flep cerrahisi estetik kaygılardan çok fonksiyonel iyileşmeye odaklanır.

Onarımdan sonra fizik tedaviye ihtiyaç olur mu?

Evet, hareket kabiliyetini artırmak ve aynı bölgede yeni bası yarası oluşmasını önlemek için fizik tedavi ve profesyonel bakım desteği çok önemlidir.

Bası yarası hastaları psikolojik olarak nasıl etkilenir?

Uzun süreli yatış, ağrı, koku ve sosyal izolasyon depresyon ve özgüven kaybına yol açabilir. Tedavi sürecinde psikolojik destek, iyileşmenin önemli bir parçasıdır.